X
تبلیغات
علوم حسابداری - مقاله:بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر ویژگی های کیفی اطلاعات
تاريخ : سه شنبه دوازدهم دی 1391 | 0:42 | نویسنده : امین یزدانی

بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر ویژگی های کیفی اطلاعات

حسابداری

حسین اعتمادی شعبان الهی∗∗  کامران حسن آقایی∗∗∗

83/4/ تاریخ دریافت مقاله: 20

85/2/ تاریخ تایید نهایی: 17

چکیده

هدف اصلی مقاله "بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری" بوده و

به این ترتیب سؤال اصلی بدین صورت بیان شد: تأثیر فناوری اطلاعات بر هر یک از ویژگی های

کیفی اطلاعات حسابداری چگونه است؟ با توجه به این که اطلاعات حسابداری، حاصل گزارش گری

است، بنابراین ابتدا نوع گزارش گری که با به کارگیری فناوری اطلاعات به دست می آید، بررسی شد، و

سپس اطلاعات حاصل از گزارش گری، از نظر کیفیت مورد بررسی قرار گرفت.

به منظور تعیین تأثیر فناور یاطلاعات بر ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری، ابتدا با بررسی

گسترده مبانی نظری، شبکه منطقی تأثیر فناوری اطلاعات بر هر یک از ویژگی های کیفی اطلاعات

حسابداری تدوین شد. سپس فرضیه های تحقیق با توجه به روابط اجزای اصلی شبکه شکل گرفت.

در نهایت، برای تأیید فرضیه ها از روش های آماری آزمون و آنالیز واریانس و آزمون دانکن استفاده

شد. یافته های تحقیق حاکی از آن است که فناوری اطلاعات باعث افزایش مربوط بودن اطلاعات

حسابداری و کاهش قابلیت اعتماد آن می شود و قابلیت مقایسه را نیز به میزان کم افزایش می دهد.

واژه های کلیدی: فناوری اطلاعات، ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری، کیفیت

گزارش گری مالی، مربوط بودن، قابلیت اعتماد، قابلیت مقایسه، گزارش گری مالی به هنگام

∗ استادیار گروه حسابداری دانشگاه تربیت مدرس

∗∗ استادیار گروه مدیریت فناوری اطلاعات دانشگاه تربیت مدرس

∗∗∗ کارشناس ارشد حسابداری دانشگاه تربیت مدرس

Archive of SID

www.SID.ir

4 بررسی های حسابداری و حسابرسی  شماره 43  بهار 1385

مقدمه

فناوری اطلاعات عنصری کلیدی در حذف محدودیت زمانی و مکانی، دسترسی بهتر و

سریع تر به اطلاعات، به روز بودن و ... است. به عبارت دیگر، فناوری، روش انجام کارها را

دگرگون ساخته و باعث شده بستری که بر ک اغذ بنا شده بود، به بسترهای الکترونیکی

تبدیل شود که آن را در اصطلاح تبادل الکترونیکی اطلاعات می نامند . در پی این تغییر،

زمان دسترسی به اطلاعات بسیار کوتاه تر شده و نحوه مبادلات پولی منابع مالی تغییر یافته

است و به جای پول، اطلاعات مالی رد و بدل می شود.

از طرف ی، هدف های گزارش گری مالی و مبانی حسابداری ایجاب می کند، اطلاعاتی

که گزارش گری مالی فراهم می آورد از ویژگی های معینی برخوردار باشد تا در

تصمیم گیری های سرمایه گذاران و اعتبار دهندگان فعلی و بالقوه و سایر استفاده کنند گان

مؤثر واقع شود. این ویژگی ها را ویژگی ها ی کیفی اطلاعات حسابداری 1 می نامند که

:[ عبارتند از [ 7

1. مربوط بودن 2: شامل به موقع بودن، سودمندی در پیش بینی و سودمندی در ارزیابی؛

2. قابلیت اعتماد 3: شامل قابلیت تأیید، معتبر بودن (کامل بودن، صحیح بودن و رجحان

محتوا بر شکل) و ب یطرفانه بودن؛

3. قابلیت مقایسه 4: شامل ثبات رویه و افشای کافی.

از طرف دیگر، تحولات پیاپی و پیشرفت ها ی سریعی که در دامنه فعالیت و انواع

واحدهای اقتصادی در جریان وقوع است، لزوم تهیه و ارایه اطلاعات مالی مربوط، قاب ل

اعتماد و قابل مقایسه را توسط واحدهای اقتصادی تشدید کرده است . هم چنین رشد فزاینده

پیچیدگی های جامعه، نیاز به اطلاعات اقتصادی مربوط، سیستم های اطلاعاتی و فرآیندهای

مولد اطلاعات را توجیه می کند.

در نهایت، تاکنون دسترسی به دو ویژگی مربوط بودن و قابلیت اعتماد به طور هم زمان

به دلیل محدودیت های فناوری میسر نبوده است . و به دلیل اهمی ت قابلیت اعتماد ، مربوط

1. Qualitative Characteristics of Accounting Information

2. Relevance

3. Reliability

4. Comparability

Archive of SID

www.SID.ir

بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر ویژگی های ...

5

بودن اطلاعات فد ای آن شده است، و این در حالی است که خواسته ها و انتظارات

استفاده کنندگان در دسترسی به اطلاعات درباره آنچه که دیروز یا امروز صبح اتفاق افتاده

تضمین می شود نه یک یا دو ماه قبل . به همین دلیل گزارش گری به روش سنتی (به صورت

دوره ای و چاپی) به دلیل عدم ارایه اطلاعات به موقع، محدودیت در پردازش سریع داد ه های

حجیم، هزینه بالای توزیع اطلاعات، نتوانسته پاسخ گوی استفاده کنندگان اطلاعات برای

.[ دسترسی به اطلاعات به موقع باشد [ 18

بنابراین با توجه به قابلیت های بالقوه فناوری اطلاعات، در این تحقیق به دنبال بررسی

این موضوع هستیم که آیا استفاده از فناوری اطلاعات باعث افزایش در کیفیت

گزارش گری مالی می شود یا خیر؟ به عبارت دیگر می خواهیم به این سؤال اصلی پاسخ

دهیم که تأثیر فناوری اطلاعات بر هر یک از ویژگی ها ی کیفی اطلاعات حسابداری

چگونه است ؟ با توجه به این که اطلاعات حسابداری، حاصل گزارش گری است، بنابراین

برای پاسخ به این س ؤال ابتدا نوع گزارش گری که با به کارگیری فناوری اطلاعات به دست

می آید، بررسی می شود و سپس اطلاعات حاصل از آن گزارش گری، از نظر کیفیت مورد

بررسی قرار می گیرد. به این منظور ، با بررسی گسترده مبانی نظری، شبکه منطقی تأثیر

فناوری اطلاعات بر هر یک از ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری تدوین می شود و در

پایان فرضیه ها مورد آزمون قرار م یگیرند.

ضرورت انجام تحقیق

امروزه تحولات شگرفی در زمینه فناوری اطلاعات رخ داده و پیشرفت های آن فراگ یر شده

است، به طوری که روندهای دگرگونی را در زمینه های مختلف ایجاد کرده است . مهم ترین

ویژگی های آن سرعت زیاد در پردازش داد ه ها ، دقت فوق العاده زیاد، سرعت بالای

دسترسی به اطلاعات، به روز بودن، امکان مبادله الکترونیک ی اطلاعات، کیفیت بالا، قیمت

فوق العاده ارز ان و رو به کاهش است، از طرفی گسترش حجم عملیات و پیچیده تر شدن

امور را در پیش داریم . با توجه به این عوامل دیگر نیازی به توجیه استفاده از فناوری

اطلاعات در دنیای امروز نخواهیم داشت و حسابداری نیز ناگزیر به کاربرد و استفاده از

تمام یا برخی از روش های نو در ارایه خدمات و وظایف خود است [ 6]. زیرا به گفته گری

Archive of SID

www.SID.ir

6 بررسی های حسابداری و حسابرسی  شماره 43  بهار 1385

ساندم 1 رئیس سابق انجمن حسابداران آمریکا، نقش اطلاعات در جامعه اهمیت بیشتری

پیدا کرده پس تهیه کنندگان اطلاعات ، به ویژه حسابداران باید تهیه کننده اطلاعات مربوط

و با کیفیت بالا باشند تا خدمات شان با قیمت ها ی بالا خریدار داشته باشد ، در غیر این

صورت در آینده جایگاه ی نخواهند داشت [ 13 ]. بنابراین تحقیقاتی در این زمینه برای

شناخت فناوری های جدید و پی بردن به این که کدام یک از این فناوری ها و چگونه باید

به کاربرده شوند تا باعث ارتقاء کیفیت حرفه و پیشرفت حسابدار ی هم زمان با تحولات

اساسی در فناوری اطلاعات شود، لازم و ضروری است.

مرور ادبیات تحقیق

فناوری اطلاعات

در یک تعریف، فناوری اطلاعات به جنبه ای از فناوری سیستم اطلاعاتی اشاره دارد که

شامل سخت افزار، پایگاه داده، نرم افزار، شبکه ها و سایر ابزارها می شود. در تعریف ی دیگر

اصطلاح فناوری اطلاعات، علاوه بر جنبه تکنولوژیکی سیستم اطلاعاتی به عنوان مجموعه

.[ چندین سیستم اطلاعاتی، استفاده کنندگان، و مدیران آن ها تلقی می شود [ 22

از نظر تانسی و همکاران فناور ی اطلاعات ، استفاده از رایانه و ارتباط دوربر ٢ برای

جمع آوری، پردازش، ذخیره س ازی، و انتشار اطلاعات صوتی، تصویری، متنی، و عددی

است [ 19 ]. در تعریف جامع، فناوری ارتباطات به چگونگی استفاده از تجهیزات مربوط

است و فناوری اطلاعات یعنی کاربرد فناوری برای فرایندهای کسب و کار، جمع آوری

.[ داده و تولید اطلاعات با ارزش برای مدیران [ 21

به کارگیری فناوری اطلاعات در سطح بالا ، استفاده از اینترنت است، بدین صورت که

سیستم مالی یک پارچه شرکت به صورت مستقیم به اینترنت وصل می شود(این سطح بیشتر

مد نظر است ). استفاده کنندگان از اطلاعات حسابداری در هر نقطه از جهان می توانند به

وب سایت شرکت مراجعه کرده و هر ل حظه صورت های مالی را با آخرین تغییرات مشاهده

و تجزیه و تحلیل کنند . حت ی با استفاده از نرم افزارهای هوشمند ٣، برنامه ریزی منابع

1. Gray Sundem

2. Telecommunications

3. Inteligent software

Archive of SID

www.SID.ir

بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر ویژگی های ...

7

زبان علامت گذاری شده ،(HTML) زبان علامت گذاری شده فوق متن 2 ،(ERP) سازمانی 1

و ...، (XBRL) زبان گزار ش گری تجاری گسترش یافته 4 ،(XML) گسترش یافته 3

استفاده کنندگان می توانند نسخه خود را در جهت گزارش د ل خواه دست کاری کنند . به

این ترتیب، نیازی به چاپ و توزیع صورت های مالی ، آن هم فقط در پایان سال مالی و

میان دوره ای نخواهد بود . به این نوع گزارش گر ی مالی که در آن اطلاعات از طریق

اینترنت (یا جا نشین آن ) در همه حال در دسترس خواهد بود گزارش گری مالی به هنگام 5

.[ (پیوسته) می گویند [ 18

منظور از فناوری در این تحقیق مجموع ه ای از فناوری های مؤثر است که گزارش گر ی

را به سمت گزارش گری مالی به هنگام(پیوسته ) سوق می دهند . این مجموعه عبارتنداز :

سخت افزار (که کم تر مد نظر است)، نرم افزار از قبیل نرم افزارهای کاربردی (نرم افزارهای

کاربردی مالی مانند نرم افزار کاربردی جامع حسابداری 6 یا سیستم های یک پارچه مالی )،

اینترنت و ابزارهای آن، پروتک ل های مبتنی بر ،ERP ، نرم افزارهای هوشمند، شبکه ها

و سایر فناوری های مؤثر. (XBRL ،XML ،HTML) اینترنت

لزوم مدل جدید گزارش گری

اولین و بزرگ ترین عامل که در کار سازمان ها در آینده تغییر ایجاد می کند، اینترنت 7

است. اندی گرووز 8 (رئیس شرکت اینتل ) ادعا می کند که در طول 5 سال آینده ، یا همه

شرکت ها اینترنتی خواهند شد یا از بین خواهند رفت . در حالی که یکی ممکن است خلاف

ادعای اینتل را انتظار داشته باشد، مجله اکونومیست بیان می کند که این استدلال اینتل

می تواند درست باشد . اینترنت با تغییر اساسی روش عملکرد شرکت ها، حرفه را زیر و رو

می کند، این تغییرات به مراتب فراتر از تجارت الکترونیک ی 9 هستند، به طور ی که محصول

.[ فرعی تجارت الکترونیکی، تغییر بنیادی در فرایندها و فرهنگ سازمان است [ 8

1. Enterprise Resource Planning

2. Hypertext Markup Language

3. eXtensible Markup Language

4. eXtensible Business Reporting Lnaguage

5. On-line continuous financial reporting

6. Integrated Accounting Software Package

7. Internet

8. Andy Groves

9. e-commerce

Archive of SID

www.SID.ir

8 بررسی های حسابداری و حسابرسی  شماره 43  بهار 1385

در حالی که، اینترنت، فناوری اطلاعاتی است که بیشترین مسئولیت را برای تغییر در

را نادیده ( ERP) رویه حرفه به عهده دارد، نباید نقش سیستم های برنامه ریزی منابع شرکت

انجام می دهند این است که همه اطلاعات سازمان را در ERP گرفت. آنچه که سیستم های

یک منبع مرکزی گردآوری می کنند، به طوری که دسترسی به اطلاعات کلیدی به ویژه

برای اعضاء خارج از سازمان خیلی آسان تر می شود . به دست آوردن یک مرحله بالاتر

د اخلی سازمان با سیستم ها ی فروشندگان و مشتریان ERP مستلزم هماهنگی سیستم ERP

می شود . فناوری (MERP) است که باعث ایجاد سیستم برنامه ریزی منابع چند شرکت ه 1

توانمند برای تکامل چنین سیستم هایی (سیستم های چند شرکته)، اینترنت است.

چگونه فناوری اطلاعات به مدل ها ی » در این جا ممکن است این سؤال پیش آید که

جواب « ؟ حسابداری و حسابرسی مرتبط است و چرا این مدل ها به تغییر نیاز خواهند داشت

کوتاه و مختصر این است که سرمایه گذاران و اعتباردهندگان نیز جز ء اعضاء حرفه

محسوب می شوند و دنبال منابع اطلاعاتی متناوب برای ارزیابی کارایی شرکت هستند . از

طرفی پیشرفت چشمگ یر فناوری اطلاعات و مزایای آن باعث م ی شود اطلاعات زیادی از

طریق پایگاه عمومی داده ها، به ویژه اینترنت قابل دسترسی باشد و در نتیجه تصمیم گیرندگان

بتوانند به طور روزافزون از اطلاعات به موقع و متنوع برای تصمیم گیری استفاده کنند .

درحالی که آن ها هنوز مجبور به استفاده از اطلاعات صورت ها ی مالی حسابرسی شده

هستند که این اطلاعات فقط به صورت دوره ای و بر مبنا ی گذشته قابل دسترسی است .

بنابراین منطقی است فرض کنیم که انتظار آن ها نیز برای دسترسی به اطلاعات کلیدی

موجود در سیستم های اطلاعاتی داخلی شرکت ها، بیشتر خواهد شد . این انتظارات برای

بعضی افراد به طور کامل متفاوت از افشاهایی است که توسط سازمان ها روزانه به صورت

رایگان از طریق سای ت ها ارایه می شوند. تنها اعلام ساده اسناد مالی و صورت ها ی مالی

حسابرسی شده (به صورت دوره ای و بر مبنا ی گذشته )، و آن ها را از طریق اینترنت در

اختیار عموم گذاشتن، نیاز سرمایه گذران را که با بی تابی جویای اطلاعات جاری درباره

وضعیت مالی شرکت هستند، برطرف نمی کند . بنابراین، این اطلاعات حسابداری ارایه

شده، برای تصمیم گیری کم اهمیت خواهند بود، مگر این که مدل ی جدید ب ه منظور تهیه

.[ اطلاعات مالی به موقع و برطرف کردن این نیاز، ایجاد شود [ 18

1. Multi-Enterprise Resource Planning

Archive of SID

www.SID.ir

بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر ویژگی های ...

9

مدل جدید گزارش گری و مربوط ساختن حسابداری در دنیای متأثر از فناوری اطلاعات

در اینجا یک چالش در رابطه با فناوری اطلاعات برای محققان حسابداری قابل طرح است

و آن این که، فناوری اطلاعات چگونه می تواند برای تسهیل در گزارش گری مورد استفاده

قرار گیرد، به طوری که به گزارش گری مالی به هنگام برسیم. موارد نامشخص عبارتند از:

1. چگونه اطلاعات به صورت فوری از سازمان به اینترنت می رسند؟

2. در چه شکل و فرمی.

از دیدگاه فنی ب ه نظر می رسد تغییرات در سیستم های موجود امکان پذیر باشد . همان طور

منبع مرکزی اطلاعات را ارایه می کنند که برای تسهیل ERP که پیشتر بیان شد، سیستم های

برای امکان پذیر کردن بستن ERP فرآیند لازم است . در بسیاری از شرکت ها، سیستم های

شرکت جی ERP حساب های دوره ای در هر روز تقویت شده اند. به عنوان مثال نرم افزار

دی ادوارد 1 شامل قابلیت برنامه ای جستجو است، به صورتی که به استفاده کننده اجازه

می دهد که تاری خ های شروع و پایان را به منظور جمع آوری داده ها تعریف کند، بدین

ترتیب به استفاده کننده اجازه می دهد که گزارش های اختصاصی را برای تسهیل در تجزیه

و تحلیل مالی و غیره، تهیه نماید. یکی از فناوری های جدیدی که ارایه اطلاعات مالی در

زبان گزارش گری مالی مبتنی بر ،XBRL . است XBRL ، اینترنت را ارتقاء بخشیده است

است که برای انتقال اطلاعات حسابدار ی به شبکه جهانی وب مورد استفاده قرار XML

می گیرد [ 25 ] و [ 10 ]. بنابراین امکان پذیر بودن گزارش گری مالی به هنگام به طور کامل

معقول به نظر می رسد.

با فرض این که اطلاعات از سیستم های داخلی می توانند به اینترنت برسند و اطلاعات به

در چه شکل و » صورت لحظه ای به استفاده کنندگان ارایه شوند، سؤال دوم این است که

«؟ فرمی

با وجود فای ل های الکترونیکی و اینت رنت، انتشار اطلاعات به صورت الکترونیکی در هر

دو سطح کلی 2 و جزیی 3 امکان پذیر است . سؤال این است که کدام یک از این سطوح

(کلی یا جزئی ) برای استفاده کنندگان اطلاعات مالی مفیدتر است؟ برای یک استفاده کننده

خاص ممکن است جواب دادن به این سؤال آسان باشد . برای استفا ده کنندگان به صورت

1. JD Edward

2. Aggregate

3. Disaggregate

Archive of SID

www.SID.ir

10 بررسی های حسابداری و حسابرسی  شماره 43  بهار 1385

عام، بسیار مشکل تر است ؛ زیرا بعضی، اطلاعات کلی را می خواهند و بعضی، اطلاعات

تفصیلی م یخواهند. در نهایت هر دو نوع اطلاعات لازم و ضروری هستند . برای

استفاده کنندگان با مهارت کم تر ، دسترسی به تعداد محدودی از فرمت های از پیش

مشخص شده که اطلا عات کلی ارایه می کند، می تواند مطلوب تر باشد . استفاده کنندگان

ماهر دسترسی کامل به اطلاعات و توانایی تفسیر و تحلیل اطلاعات مورد نیازشان را

خواستارند. بنابراین با مطالعه و بررسی روش ها می توان یک مدل هنجاری برای

.[ گزارش گری مالی در عصر الکترونیک ایجاد کرد [ 18

فناوری هایی که می توانند ما را در ایجاد مدل گزارش گری جدید کمک کنند عبارتند

از:

الف) فناوری های برتر از نظر کمیته فناوری اطلاعات انجمن حسابداران رسمی آمریکا 1

[ شامل: [ 20

؛ 1. فناوری های ارتباطات- پهنای باند 2

2. ابزارهای ارتباط دور برد 3 – محصولاتی برای ایجاد دسترسی به شما؛

؛ 3. فناوری قابل حمل – رایانه های کوچک 4

؛ 4. تصویب الکترونیکی – امضای دیجیتالی 5

؛ 5. تأییدیه های الکترونیکی – گواهی های دیجیتالی 6

؛ 6. پردازش تصویر 7

؛ 7. داده کاوی و پردازش تحلیلی ه مزمان 8

؛ 8. ابزارهای ارتباطی 9

9. عامل ها (نمایندگی ها) 10

. 10 . فناوری پایگاه داد هها 11

1. Information Technology Committees of AICPA

2. Communication Technology – Band Width

3. Remote Connectivity Tools

4. Portable Technology – Notebooks and Palmtops

5. Electronic Authorization – The Digital Signature

6. Electronic Authentication – Digital Certificates

7. Image Processing

8. Data Mining and On – Line Analytical Processing (OLAP)

9. Interconnectivity Tools

10. Agents

11. Database Technologies

Archive of SID

www.SID.ir

بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر ویژگی های ...

11

ب) فناوری های برتر آینده از نظر کمیته فناوری اطلاعات انجمن حسابداران رسم ی

:[ آمریکا شامل [ 20

1. سیستم های صدا و صحبت – کاربردهای صدا 1

2. کارت های هوشمند 2

(XML) 3. زبان کدگذاری توسعه پذیر 3

4. سیستم های دانش و مدیریت دانش 4

5. حسابرسی مستمر

ج) ساتون بیان م ی کند که فناوری های اطلاعات مؤثر، شامل ساده ترین تا پیچیده تر ین

فناوری می شود که در دستیابی به سطح جدیدی از اثربخشی و کارایی استفاده می شوند ؛

اگر چه این عوامل مؤثر بسیار متعدد هستند، اما تعداد محدودی از فناوری هایی که ممکن

است در شرایط تغیرات جدید، مؤثرترین ها باشند، عبارتند از :

؛ ERP .1

؛ 2. سیستم های پشتیبانی گروهی 5

؛ 3. ابزار تصمی مگیری هوشمند 6

.[ 4. سیستم های مدیریت دانش [ 18

:[ د) طبقه بندی دیگر از این فناوری ها [ 12

؛HTML 1. نمایش ثابت اطلاعات، مانند: لوح فشرده؛ کاغذ الکترونیکی و

(Microsoft Mediaplayer, Appels چند رسانه ای ها (مانند ،PLUG- INS .2

؛( VRML و تصاویر سه بعدی (مانند quicktime, Realplayer

3. تاثیر و تاثر استفاده کنندگان و مدیریت علمی مانند: پایگاه داده ها؛ ابزارهای جستجو؛

و زبان گزارش گری مالی XML نرم افزارهای هوشمند و ؛ACTIVE/X و JAVA

؛XBRL

(AI و) سایر فناوری های برتر (مبتنی بر هوش مصنوعی 7

1. Voice and Speach Systems

2. Smart Cards

3. Extensible Markup Language (XML)

4. Knowledge Systems and Knowledge Management

5. group support systems

6. intelligent decision aids

7. Artificial Intelligence

Archive of SID

www.SID.ir

12 بررسی های حسابداری و حسابرسی  شماره 43  بهار 1385

1. سیستم های خبره؛

2. شبکه های عصبی؛

؛(Fuzzy) 3. منطق فازی

4. استدلال بر اساس واقعیت؛

.[ 15 ] و [ 16 ] ،[14] ،[ 5. انبارهای اطلاعات [ 13

حسابرسی در گزارش گری مالی ب ههنگام

رویکرد سنتی حسابرسی که بر انتخاب نمونه ای از مباد لات و انجام آزمون ها ی مفصل بر

روی آن ها، و بر مانده حساب ها ی انتخاب شده تمرکز می کند، می تواند برای مدل

گزارش گری دوره ای مؤثر باشد . ولی در مدل گزارش گری مالی مستمر، انجام آزمون ها بر

روی مبادلات و ماند ه ها به صورت روزانه، با استفاده از رویکرد سنتی حسابرسی امکان پذیر

نیست. این نشان می دهد که تغییراتی باید انجام گیرد. در فرآیند حسابرسی جدید، دو تغییر

اساسی اتفاق افتاده است، اول، حرکت به سمت ارزیابی فرآیندها و رویه های تجاری

شرکت، و دوم، تأکید بر کنترل ها ی داخلی 1 ( کنترل سیستم ها ) بیشتر از قابلیت اتکاء

.[ سیستم های اطلاعاتی [ 18

واقعیت این است که به طور مسلم، محدودیت ها یی در رابطه با بررسی فرآیندهای

تجاری و کنترل سیستم ها وجود دارد . به دلایل متعدد، بررسی و حسابرسی مبادلات، به

منظور پی بردن به قابلیت اعتماد اطلاعات تهیه شده به وسیله سیستم، ضروری است . ولی

این نوع بررسی و حسابرسی نمی تواند به طریق سال ها ی گذشته انجام شود و باز هم به

تحول محیط نیاز است که این منجر به حسابرسی ب ه هنگام می شود. فنون حسابرسی ناشی از

عوامل هوشمند، به صورت نرم افزار یا روی نرم افزار، بخش دیگری از نیاز اصلی است . این

عوامل باید قادر به کن ترل مبادلات باشند وبتوانند مبادلات نامعمول و مشکوک را خارج

سازند. به علاوه، نمونه های تصادفی مبادلات را باید فوری انتخاب کند . سرانجام، وقتی که

مبادلات انتخاب شدند، عوامل هوشمند باید ب ه طور ایده آل قادر به انجام آزمون حسابرسی

بر روی آن ها باشند. واضح است که همه این ها تا حدی پیچیده هستند و این مشکلی است

که محققان باید بر آن غالب آیند . واسر هلایی [ 24 ] مسائل تحقیق حول و حوش حسابرسی

1. internal controls

Archive of SID

www.SID.ir

بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر ویژگی های ...

13

به هنگام را با جزئیاتی بحث کرده است.

بحث دیگری که در گزارش گری مالی به هنگام بسیار حائز اهمیت است و به حسابرسی

نیز مرتبط می شود، امنیت و اطمینان از قبیل : قابلیت اعتماد سیستم ها ی اطلاعاتی، قابلیت

اعتماد پایگاه اطلاعاتی عمومی، امنیت وب سایت برای انجام تجارت، و دیگر حوزه های

تجارت الکترونیک است. اگر چه امنیت وب سایت به صورت نسبت ا خوبی ایجاد شده اما به

و انجمن حسابداران خبره (AICPA) نسبت آنچه که انجمن حسابداران رس می آمریکا

،[ امیدوار بوده اند، موفقیت نداشته است . خطرات جدید و علل آن [ 6 (CICA) کانادا 1

تقلبات رایانه ای [ 17 ] و دیگر موضو ع های پیرامون این بحث به صورت گسترده مورد

بررسی قرار گرفته اند.

مروری بر تحقیقات انجام شده

باتوجه به این که استفاده از فناور ی اطلاعات برای گزارش گری مالی سابقه زیادی ندارد

بنابراین تحقیقات محدودی در این رابطه انجام گرفته اند، که بیشتر آن ها بر فناوری اینترنت

و تأثیر آن متمرکز شده اند. هر چند که این تحقیقات به طور دقیق تأثیر فناور ی را بر

ویژگی های اطلاعات حساب داری مورد بررسی قرار نداده اند، اما در بعضی موارد اشاراتی به

آن داشته اند. در این بخش به مرور تعدادی از این تحقیقات که ارتباط بیشتری با موضوع

این تحقیق دارند، می پردازیم.

آشباخ، جانستون و وارفیلد در تحقیقی که با هم انجام دادند به تغییرات قابل توج ه ای

در کی فیت گزارش گری مالی در اینترنت ب ه ویژه تغییر در کیفیت به موقع بودن و بنابراین

مفیدتر شدن گزارش گری مالی، دست یافتند . آن ها بیان کردند که ایجاد تعادل نسبی بین

دو وی ژگی قابلیت اعتماد و مربوط بودن اطلاعات مهم ترین نکته در پیدایش اینترنت است .

با این وجود به هما ن اندازه که گزارش گری مالی اینترنتی، دامنه اطلاعات (برای مث ال چه

چیز، چه وقت، و چگونه اطلاعات منتشر شود ) و مربوط بودن اطلاعات (به ویژه به موقع

بودن) را افزایش می دهد، ریس ک های مرتبط با ورود اطلاعات قابلیت اعتماد نیز افزایش

می یابد. هم چنین عدم حسابرسی و عدم امنیت وب سایت ها را دلایل دیگر کاهش قابلیت

اعتماد عنوان کردند . و بالاخره بیان کردند که گزارش گر ی مالی اینترنتی به شرکت ها

1. Canadian Institute of Chartered Accountants

Archive of SID

www.SID.ir

14 بررسی های حسابداری و حسابرسی  شماره 43  بهار 1385

امکان می دهد که از طریق افشاء داد ه های مالی اضافی و تفکیک شده در وب سایت

.[ شرکت، افشاء های مالی شان را افزایش دهند [ 9

راولیک و خان در دو سال متفاوت و به صورت جداگانه تحقیقاتی را در زمینه استفاده

از اینترنت برای گزارش گری اینترنتی انجام دادند و به یک نتیجه مشابه رسیدند و هر دو

عنوان کرده اند که مهم تر ین عاملی که استفاده از اینترنت را برای گزارش گر ی مالی

.[ محدود می کند عدم قابلیت اعتماد در گزارش گری مالی اینترنتی است [ 14 ] و [ 16

لودیا، آلام و لایمر در تحقی ق شان، مهم ترین دلایل عدم استفاده شرکت ها از پتانسیل

کامل اینترنت برای گزارش گری مالی و تمایل کم آن ها را عدم قابلیت اعتماد و کمی

.[ مهارت های فناوری اطلاعات ذکر کردند [ 15

دال، گراهام و بالدوین در سال 2003 بیان کردند که استفاده از ارتباط برتر در

صورت های مالی می تواند روند قضاوت ها را تحت تأثیر قرار دهد به عبارت دیگر مربوط

.[ بودن را تحت تأثیر قرار دهد [ 11

کمیته راهبری هیأت استانداردهای مالی آمریکا در تحقیقی که درسال 2000 انجام داد

یافته های عمده خود را به این صورت عنوان کرد که اینترنت گزارش گر ی را از سیستم

گزارش گری ماهانه؛ سه ماه و سالانه به سوی گزارش گری به هنگام سوق داده است. بنابراین

با گزارش گری از طریق اینترنت، اطلاعات نه تنها در اختیار مدیران، تحلیل گر ان و افراد

متخصص قرار می گیرد، بلکه با هزینه کم، سرعت بالا و دسترسی آسان در اختیار کلیه

استفاده کنندگان قرار می گیرد. با این حال نمی توان پیش بینی کرد اطلاعات کامل است یا

خیر.

هم چنین این گروه تحقق تفاوت ها ی زیادی در محتوا و روش توزیع گزارش ها در

اینترنت مشاهده کردند و بیان کردند که مشکلاتی از قبیل امنیت، موانع قانونی، بی عدالتی

در رابطه با دسترسی به این فناوری ها، افزایش استفاده از این ابزارها را محدود کرده است.

وبالاخره گروه تحقیق پی بردند که استفاده از اینترنت برای گزارش گر ی تنها در

صورتی که نمایش الکترونیکی اطلاعات همانند روش چاپی باشد با اجرای مقررات جاری

امکان پذیر ؛ است د ر حالی که فناوری اینترنت وضعیتی را خارج از پارادایم چاپی ایجاد

.[ کرده است [ 12

شبکه منطقی تأثیر فناوری اطلاعاتبر ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری

شکی نیست که فناوری اطلاعات، جریان اطلاعات را بین شرکت های تهیه کننده اطلاعات

Archive of SID

www.SID.ir

بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر ویژگی های ...

15

و استفاده کنندگان اطلاعات تغییر داده است . از سال ها قبل کلیه مراحل چرخه حسابداری

به جز گزارش گری، به صورت الکترونیکی انجام می شدند . با این وجود، رشد فزاینده

فناوری اطلاعات از قبیل پیدایش اینترنت و ابزارهای آن و استفاده از آن ها در

گزارش گری، از سال 1997 سازوکار جدیدی را ایجاد کرد ه اند و گزارش گر ی مالی را

به سمت گزارش گری مالی به هنگام سوق داده اند [ 9]. در این نوع گزارش گری،سیستم مالی

یک پارچه شرکت به صورت مستقیم به اینترنت وصل شده و استفاده کنندگان از اطلاعات

حسابداری در هر نقطه از جهان می توانند به وب سایت شرکت مراجعه کرده و هر لحظه

.[ صورت های مالی را با آخرین تغییرات مشاهده نمایند [ 18

همان طور که گفته شد ، استفاده از فناور ی اطلاعات (به ویژه اینترنت، ابزارهای آن، و

پروتکل ها و فرم ت های نرم افزاری مبتنی بر آن ) منجر به گزارش گر ی مالی به هنگام

می شود که در این نوع گزارش گری، اطلاعات از طریق اینترنت و یا جانشین آن در همه

حال در دسترس خواهد بود . به این ترتیب، تصمیم گیرندگان می توانند به طور روز افزون از

اطلاعات به موقع و متنوع برا ی تصمیم گیری استفاده کنند ، و هم چنین اطلاعاتی را که برای

هدف خاصی می خواهند ج ستجو کنند (با استفاده از ابزارهای جستجوی نیرومند )، بنابراین

.[ 11 ] و [ 12 ] ،[ با گزارش گری مالی ب ههنگام، اطلاعات مالی مربوط ارایه می شود[ 9

تعدادی از فناوری های مؤثر بر تصمیم گیری (و در نتیجه بر مربوط بودن ) عبارتنداز :

پایگاه داده ها (برای تجزیه و تحلیل داده ها)، سیستم های خبره (کمک به تجزیه وتحلیل

XBRL ،( انحرافات، وام، و تحلیل ریسک )، شبکه های عصبی (به عنوان ابزار پیش بینی

(تسهیل دسترسی سرمایه گذاران و تحلیل گران به اطلاعات، ابزار قوی برای استخراج و

ارزیابی درست داده ها برای استفاده کنندگان)،انبارهای اطلاعات (ف راهم آوردن اطلاعات

خاص برای استفاده کنندگان)، عامل های هوشمند (تجزیه و تحلیل اطلاعات و کمک به

تصمیم گیری)، نرم افزار پشتیبانی تصمیم (به تصمیم گیرندگان کمک می کند تا داده ها را

تجزیه و تحلیل کنند و تأ ثیر تصمیمات را پشتیبانی کن ن د؛ قبل از این که یک تصمیم را

.[ انتخاب کنند)، و ارتباط برتر (بهبود در قابلیت دسترسی به اطلاعات) [منابع 2 الی 24

در رابطه با قابلیت اعتماد بحث زیادی وجود دارد . اطلاعاتی قابل اعتماد است که قابل

تأیید، معتبر ( شامل: کامل بودن، صحیح بودن و رجحان محتوا برشکل ) و بی طرفانه باشد .

دستیابی به ای ن ویژگی ها بیشتر به تهیه کنندگان اطلاعات بستگی دارد تا ابزارهایی که با

آن ها اطلاعات تهیه و ارایه می شوند. در واقع به قضاوت حرفه ای حسابداران بستگی دارد

Archive of SID

www.SID.ir

16 بررسی های حسابداری و حسابرسی  شماره 43  بهار 1385

که از بین روش ها و رویه های متنوع اندازه گیری، روش متناسب با شرایط پیش آمده را

انتخاب کند و این که آیا روش انتخاب شده صحیح و کامل است (لزوما دقیق بودن از منظر

محاسبه نیست )؟، قابلیت تأیید را دارد؟، بی طرفانه است؟، توسط حسابرس به

استفاده کنندگان اطمینان داده خواهد شد . در حالی که در گزارش گری مالی به هنگام که

اطلاعات ب هصورت لحظه ای در اختیار استفاده کنندگان قرار خواهد گرفت، امکان

حسابرسی به هنگام (مستمر، یا لحظه ای) وجود ندارد و در حال حاضر سالیانه فقط دو بار

امکان حسابرسی ب ه دلیل محدودیت ها وجود دارد (یکی در شش ماهه اول ودیگری در پایان

سال مالی ). بنابراین با وجود مزایا ی بسیار فناوری اطلاعات برای گزارش گری مالی ، قابلیت

اعتماد اطلاعات کاهش می یابد که دو دلیل اصلی می تواند داشته باشد . عمده ترین دلیل آن

فقدان حسابرسی مستمر در حال حاضر است که انتظار می رود با پیشرفت ها ی فناوری

اطلاعات و استفاده از آن ها (از قبیل عامل های هوشمند، امضاءهای دیجیتالی و تأییدیه های

دیجیتالی) امکان حسابرسی مستمر فراهم شود . دلیل دیگر کاهش قابلیت اعتماد ، عدم

.[ امنیت اطلاعات در فناوری ها است [ 18

در گزارش گری مالی به هنگام، شرکت از فرمت مشخص استفاده می کند و هم چنین

رویه های یکنواخت را برای گزارش گر ی تعریف می کند . بنابراین ثبات رویه در آن

شرکت افزایش می یابد و از طرف دیگر در این نوع گزارش گری، از طریق انتشار اطلاعات

اضافی و تفکیک شده، افشای مالی بیشتری انجام م ی گیرد، بنابراین قابلیت مقایسه اطلاعات

مالی روند شرکت (تحلیل روند تغییر در وضعیت مالی و نتایج عملیات آن ) افزایش می یابد

درحالی که قابلیت مقایسه اطلاعات بین شرکت های مختلف کاهش می یابد که دلیل آن

.[ تفاوت های زیاد در محتوا و روش توزیع گزارش های مالی شرکت های مختلف، است [ 9

مقایسه ) XBRL فناوری های مؤثر بر قابلیت مقایسه عبارتنداز : زبان گزارش گر ی

گزارش های مالی شرکت ها در هر گروه صنعتی را از طر یق ایجاد سازگاری در طبقه بند ی

داده های مالی امکا ن پذیر می کند)، قابلیت انتقال داده ها از گزارش گری مالی به هنگام به

صفحه گسترده ها، داده کاوی و پردازش تحلیلی هم زمان، نرم افزارهای مبتنی بر هوش

مصنوعی (تغییر گزارش ها را مطابق با شرایط امکان پذیر می کند ) و عامل ها ی هوشمند

است . این سیستم برای تجزیه و تحلیل (EDGAR SCAN (یک نرم افزار مهم سیستم

اطلاعات چند ساله شرکت های مختلف طراح ی شده است ، به این صورت که می تواند

شرکت ها را از نظر معیار تعیین شده با هم مقایسه و بهترین شرکت را طبق آن معیار انتخاب

Archive of SID

www.SID.ir

بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر ویژگی های ...

17

کند).

با توجه به مباحث یادشده از جمله تأثیر فناوری اطلاعات بر قابلیت اعتماد اطلاعات و

این که بعضی از این ویژگی ها در تضاد نسبی با هم قرار دارند (مانند مربوط بودن و قابلیت

اعتماد) و فناوری تا به امروز نتوانسته این تضاد را از میان بردارد ، بنابراین تأثیر

فناوری اطلاعات بر هر یک از ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری متفاوت است . هر

چند که مهم ترین نکته در پیدایش گزارش گری مالی به هنگام، ایجاد تعادل نسبی بین این

ویژگی ها است و انتظار می رود در آینده با فناوری های جدید این تضاد از میان برداشته

.[ شود) [ 18 ] و [ 9

فرضیه های تحقیق

فرضیه اول : بین میزان استفاده از فناوری اطلاعات و مربوط بودن اطلاعات حسابداری

رابطه معنی داری وجود دارد.

فرضیه دوم : بین میزان استفاده از فناوری اطلاعات و قابلیت اعتماد اطلاعات حسابداری

رابطه معنی داری وجود ندارد.

فرضیه سوم : بین میزان استفاده از فناوری اطلاعات و قابلیت مقایسه اطلاعات حسابداری

رابطه معنی داری وجود دارد.

فرضیه چهارم : میزان تأثیر فناوری اطلاعات بر هر یک از ویژگی ها ی کیفی اطلاعات

حسابداری متفاوت است.

روش تحقیق

این تحقیق یک تحقیق توصیفی، پیمایشی است که مبتنی بر تحقیقات میدانی و کتابخانه ای

(از نظر رو ش گردآوری اطلاعات ) است. روش های گردآوری اطلاعات در این تحقیق

آمیزه ای از روش های تحقیق کتابخانه ای و میدانی است . در روش کتابخانه ای از طریق

مطالعات کتابخانه ای، ادبیات موضوع و پیشینه تحقیق و نیز چارچوبی مناسب برای موضوع

فراهم شد. در روش میدانی تحقیق، از ط ریق پرسش نامه، داده های مورد نیاز برای تأیید و

یا رد فرضیه های تحقیق گردآوری شد.

در این تحقیق ، روایی پرسش نامه، با تدوین پرس ش ها بر اساس مبانی نظری تحقیق و با

اظهارنظر و تأیید اساتید حاصل شده است . در واقع، با توجه به مبانی نظری، به اطلاعاتی

Archive of SID

www.SID.ir

18 بررسی های حسابداری و حسابرسی  شماره 43  بهار 1385

مربوط اطلاق م ی شود که سه ویژگ ی ، به موقع بودن، سودمندی درپیش بینی، سودمندی در

ارزیابی را دارا باشد که در نمودار شماره ( 1) مشخص است. از این رو با توجه به اظهارنظر

و تأیید اساتید برای تعیین تأثیر فناوری اطلاعات بر مربوط بودن اطلاعات، مهم تر ین

ملاک، بررسی تأثیر فناوری اطلا عات بر سه ویژگی آن است. در نهایت پرسش های تحقیق

بر این اساس طراحی و تدوین شد. پرسش های تحقیق برای قابلیت اعتماد، قابلیت مقایسه

نیز به همین تربیب تدوین شد.

به منظور کسب پایایی پرسش نامه از روش ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد . بدین

صورت که در ابتدا 30 پرسش نامه بین پرسش شوندگان توزیع و جمع آوری شد . سپس به

80 درصد محاسبه شد. درصد به دست آمده / آلفا ی کرونباخ 73 ،SPSS کمک نرم افزار

بیان گر این مطلب است که سؤالات همسویی داشته و پاس خ دهندگان نیز در جواب دادن به

سؤالات، دقت و حوصله بالایی را مبذول داشته اند. به عبارت دیگر پرسش نامه از پایایی و

قابلیت اعتماد بالایی برخوردار است.

جامعه ____________و نمونه آماری

جامعه آماری در این تحقیق شامل مدیران مالی، مدیران حسابرسی، سرپرستان حسابرسی،

مؤلفین کتاب، اعضاء هیأت علمی دانشگاه، دانشجویان دوره دکتری و محققان بخش

تحقیقات سازمان حسابرسی است، که آشنایی کافی با موضوع تحقیق (تأثیر

فناوری اطلاعات بر ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری) دارند.

در این پژوهش با توجه به این که داده ها کیفی هستند برای محاسبه حجم نمونه از

فرمول هایی که برای داده های کیفی مناسب است، استفاده می شود . به این ترتیب اندازه

تعریف می کنیم و هم چنین با توجه به نامحدود بودن (p) نمونه را تحت تأثیر نسبت موفقیت

: [ جامعه آماری فرمول حساب حجم نمونه عبارت است از [ 1

( ) 96 04

0 1

1 96 0 5 0 5

2

2

/

/

( / ) / / =

× ×

n =

( )

2

2

2 1

ε

α o o z p p

n

× −

=

با توجه به این که حداقل 97 پرسش نامه قابل استفاده لازم بود و ممکن بود تعداد ی از

پرسش نامه ها قابل برگشت نباشند و یا غیر قابل استفاده باشند ، 130 پرسش نامه توزیع شد .

به منظور اطمینان بیشتر تعداد 100 پرسش نامه از 108 پرسش نامه برگشتی قابل استفاده،

مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت.

Archive of SID

www.SID.ir

بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر ویژگی های ...

19

نمودار 1. مدل تأثیر فناوری اطلاعات بر ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری

میزان تأثیر

خیلی زیاد زیاد زیاد

تأثیر منفی بی تأثیر

تأثیر منفی تأثیر منفی

فناوری اطلاعات

قابلیت تأیید معتبر بودن بی طرفانه بودن

تأثیر منفی

مربوط بودن قابلیت اعتماد

زیاد

سودمندی در

ارزیابی

سودمندی در

به موقع بودن پیش بینی

تأثیر منفی

کامل بودن صحیح بودن رجحان محتوا بر شکل

بی تأثیر

تأثیر منفی زیاد

قابلیت مقایسه

نزدیک به

مقایسه بین افشای کافی

ثبات رویه شرکت ها

زیاد

Archive of SID

www.SID.ir

20 بررسی های حسابداری و حسابرسی  شماره 43  بهار 1385

تجزیه و تحلیل داد هها

نگاره 1. تجزیه و تحلیل داده ها

مقایسه نتیجه p-value روش های

فرضیه فرض های آماری آماری

در سطح اطمینان

رد می شود. H0 ،%95

پس فرضیه اول

پذیرفته می شود.

P-value < 0.5 0 T-Test

H0 : μ ≤ نقیض ادعا 3

H1 : μ > اول ادعا 3

در سطح اطمینان

تایید H0 ،%95

می شود، پس فرضیه

دوم پذیرفته می شود.

P-value > 0.5 1 T-Test

H0 : μ ≤ ادعا 3

H1 : μ > دوم نقیض ادعا 3

در سطح اطمینان

تأیید H0 ،%95

می شود، پس فرضیه

سوم پذیرفته نمی شود.

P-value > 0.5 1 T-Test

H0 : μ ≤ نقیض ادعا 3

H1 : μ > سوم ادعا 3

در سطح اطمینان

رد می شود، H0 ،%95

پس فرضیه چهارم

پذیرفته می شود.

P-value < 0.5 1 ANOVA

H0 : μ1 = μ 2 = μ نقیض ادعا 3

ادعا حداقل یک جفت از میانگی نها با هم تفاوت

H دارند : 1

در سطح اطمینان

رد می شود، H0 ،%95

پس فرضیه چهارم

پذیرفته می شود.

P-value < 0.5 0 ANOVA

H0 :μ1 = μ2 = ... = μ نقیض ادعا 11

ادعا حداقل یک جفت از میانگی نها با هم تفاوت

H دارند : 1

چهارم

میزان تأثیر فناوری اطلاعات بر هر یک از ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری

حال که فرضیه چ هارم تأیید شد و به این نتیجه رسیدیم که فناوری اطلاعات بر هر یک از

ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری به گون ه ای متفاوت اثر م ی گذارد، بنابراین میزان این

تأثیر را بر هر یک از ویژگی ها ی کیفی با استفاده از آزمون دانکن مورد بررسی قرار

می دهیم.

Archive of SID

www.SID.ir

بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر ویژگی های ...

21

رتبه بندی بر اساس آزمون دانکن برای ویژگی های اصلی

نگاره شماره ( 2)، رتبه بند ی (میزان تأثیر ) را بر اساس آزمون دانکن ب ه صورت زیر

مجموعه های همگن نشان می دهد.

نگاره 2. اولویت بندی (تعیین میزان تأثیر) ویژگی های اصلی بر اساس آزمون دانکن

اولویت میزان تأثیر ویژگی های کیفی اطلاعات

حسابداری

میانگین زیر مجموعه های همگن

3/ اول زیاد مربوط بودن 66

2/ دوم متوسط قابلیت مقایسه 69

0/ سوم تأثیر منفی قابلیت اعتماد 89

رتبه بندی بر اساس آزمون دانکن برای ویژگی های فرعی

همان طور که در نگاره شماره ( 3) نشان داده شده است، میزان فناوری اطلاعات بر هر یک

از ویژگی های کیفی اطلاعات حسابدای، بر اساس آزمون دانکن در شش مجموعه همگن

به ترتیب از اولویت اول تا ششم، رتبه بندی شده است.

نگاره 3. اولویت بندی (تعیین میزان تأثیر) ویژگی های فرعی بر اساس آزمون دانکن

اولویت میزان تأثیر ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری میانگین زیر مجموعه های همگن

4/ اول خیلی زیاد به موقع بودن 82

4/ دوم زیاد ثبات رویه 17

سوم زیاد

زیاد

زیاد

سودمندی درارزیابی

افشای کافی

سودمندی درپیش بینی

3/14

3/05

3/02

1/ چهارم بی تأثیر رجحان محتوا برشکل 58

پنجم تأثیر منفی

تأثیر منفی

تأثیر منفی

تأثیر منفی

کامل بودن

مقایسه بین شرکت ها

بی طرفانه بودن

صحیح بودن

./90

0/86

0/85

0/69

0/ ششم تأثیر منفی قابلیت تأیید 44

نتیجه گیری

نتایج این تحقیق نشان می دهد که استفاده از فناوری اطلاعات، تغییرات قابل توجهی در

Archive of SID

www.SID.ir

22 بررسی های حسابداری و حسابرسی  شماره 43  بهار 1385

کیفیت گزارش گری مالی ایجاد کرده است، به ویژه افزایش در کیفیت مربوط بودن

اطلاعات حسابداری که به طور عمده از ب هموقع بودن اطلاعات ناشی می شود.

هم چنین نتایج تحقیق بیان گر این موضوع است که با وجود مزایا ی بسیار فناوری

اطلاعات برای گزارش گری مالی، قابلیت اعتماد اطلاعات کاهش می یابد.

قابلیت مقایسه اطلاعات مالی رو ند شرکت (تحلیل روند تغییر در وضعیت مالی و نتایج

عملیات آن ) نیز افزایش می یابد در حالی که قابلیت مقایسه اطلاعات بین شرکت ها ی

مختلف کاهش می یابد.

بالاخره، تأثیر فناوری اطلاعات بر هر یک از ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری به

( شرح نگاره های شماره ( 2 و 3) متفاوت است، که به صورت یک مدل درنمودار شماره ( 1

نشان داده شده است.

پیشنهادها

همان طور که ملاحظه شد، فناوری اطلاعات بر ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری تأثیر

می گذارد که این تأثیر از طریق گزارش گری اعمال می شود . در واقع، فناوری اطلاعات

گزارش گری را به سمت گزارش گری مالی به هنگام سوق می دهد و این نوع گزارش گری،

اطلاعاتی با ویژگی های متفاوت تهیه م ی کند که با توجه به پیشرفت های روزافزون فناوری

اطلاعات انتظار می رود که تأثیر آن بر گزارش گری و به تبع بر ویژگی های کیفی اطلاعات

حسابداری روز به روز بهبود (مثبت تر) یابد.

از یک طرف با استفاده از فناوری اطلاعات، نه تنها اطلاعات مربوط تر می شوند؛ بلکه با

استفاده از فناوری های آتی یادشده در شبکه منطقی، انتظار می رود که قابلیت اعتماد و

قابلیت مقایسه اطلاعات نیز افزایش یابد . از طرف دیگر با توجه به نیاز های اطلاعاتی

استفاده کنندگان و معایب مدل گزارش گر ی فعلی (سنتی )، مشخص م ی شود که مدل

گزارش گری مالی در نهایت باید به سمت گزارش گری ما لی به هنگام سوق یابد . بنابراین

پیشنهاد می شود که نظام حسابداری کشور در این مسیر گام بردارد . بدین صورت که

سیستم های حسابداری و حسابرس ی متناسب با فناوری ج دید ر ا طراحی و توسعه دهد و

گزارش گری ها و افشاگری های جامع حسابداری و مالی را با تغییرات سریع ی که در دنیای

تجاری ایجاد شده همگام سازد.

Archive of SID

www.SID.ir

بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر ویژگی های ...

23

منابع

1. آذر، عادل و مؤمنی، منصور ( 1377 ). آمار و کاربرد آن در مدیریت، جلد دوم،

انتشارات سمت

2. حساس یگانه، یحیی و یحیی پور، علی اکبر ( 1382 ). مبانی نظری گزارش گری تجاری،

.152 ،151 ، مجله حسابدار، شماره 150

، 3. خستوئی، هوشنگ، آینده حسابداری ( 1379 ). حسابدار، سال پانزدهم، شماره 138

62- 3 و 65 - صفحه 6

4. عرب مازار یزدی، محمد ( 1380 ). تأثیر فناور ی نوین اطلاعات بر کنترلهای داخلی،

. مجله حسابدار، شماره 146

5. هیأت تدوین استانداردهای حسابداری ( 1376 ). مبانی نظری حسابداری وگزار شگری

مالی در ایران، مرکز تحقیقات تخصصی حسابداری و حسابرسی سازمان حسابرسی،

چاپ اول

6. الهی، شعبان و آذر، عادل ( 1378 ). سیستم های هوشمند اطلاعاتی مدیریت : رویکرد

135- فازی- عصبی، فصلنامه علمی پژوهشی مدرس،شماره 1، بهار، صفحه 156

7. الهی، شعبان و رجب زاده، علی ( 1382 ). سیستم های خبره : الگوی هوشمند تصمیم

گیری، انتشارات شرکت چاپ و نشر بازرگانی، وابسته به مؤسسه مطالعات و

پژوهش های بازرگانی

8. A Survey of Business and the Internet: The Net Imperative. (1999). The

Economist, 26:1-34

9. Ashbaugh, H., Johnstone, K. and Warfield, T. (1999). "Corporate

Reporting on the Internet". Accounting Horizons. 13 (3): 241- 257.

10. Bodnar ,G ,H. Hopwood , W ,S. (2004). "Accounting Information

Systems". Pearson Prentice Hall.

11. Dull, R, B., Graham, A, W. and Baldwin, A, A. (2003). "Web-based

Financial Statement: Hypertext Links to footnotes and their effect on

Archive of SID

www.SID.ir

24 بررسی های حسابداری و حسابرسی  شماره 43  بهار 1385

decisions". International Journal of Accounting Information Systems.

Vol 4. pp 185-203.

12. Financial Accounting Standard Board Steering Committee. (2000).

"Business Reporting Research Project". FASB. www.fasb.org

13. Hollander, A, S., Denna, E, L. and Cherrington, J, O. (1999).

"Accounting, Information Technology and the Business Sloution".

Tow edit. Irwin/McGraw-Hill.

14. Khan, T. (2002). "Internet Financial Reporting: ahead of time? ".

Australian CPA. Octobr.

15. Lodhia, S, k., Allam, A and Lymer. (2003). "Corporate Reporting in the

Internet in Australian: An Exploratory Study". Available at

teaching.fac.anu.edu.au/BUSN8001/Lodhia/FRPaper.pdf.

16. Ravlice, T. (2000). "Wild Wild Web". Australian CPA Augest.

17. Romney, M, B., Steunbart, P, J. (2000). "Accounting Information

Systems". 8 thed. Prentic-Hall.

18. Sutton, S, G. (2000). "The Changing Face of Accounting in an

Information Technology Dominated World", International Journal Of

Accounting Information Systems, page1-8

19. Tansey, D,T., Darnton,G. and Wateridge, J. (2003). "Business,

Information, Technology and Society". Routledge, London and New

York. First ed.

20. Top 10 Technologies – Plus 5 For Tomorrow. (1999). Journal of

Accountancy. May. pp16-17.

21. Travica, B., Cronin, B. (1995). "The Argo: A Strategice Information

System for Group Decision Making". International Journal of

Information Systems.vol 15. Issue 3.pp 223-236.

22. Turban, E. and Wetherbe ,J. (2004). " Information Technology for

Management ". John Wiley & Sons ,inc.

23. Turban, E.; Rainer R ,K. and Potter ,R ,E. (2005). "Introduction to

Information Technology ". John Wiley & Sons ,inc. Third Edition

24. Vserhelyi M. (1998). "Towards an Intelligent Audit: Online Reporting,

Online Audit and Other Assurance Services". International Journal Of

Accounting Information Systems,6:207-221

25. XBRL. "XBRL: Transforming Business Reporting". (2003). Available

at http://www.xbrl.org/ahatisxbrl/index.asp.

Archive of SID

www.SID.ir__